ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
40
سفرنامه شاردن ( فارسى )
در كشف رمز متبحّر بود ، و سالها در چندين سفارتخانه و بعضى مقامات دولتى در اين سمت خدمت كرده بود ، اما سخت تهىدست و بىنوا بود ، و مشاعرش نيز درست كار نمىكرد . نمىدانم چه اتفاق نامسعودى اين سيه ستارهء رنجمند تنك زندگى را به قسطنطنيه افگنده بود . درست مقارن اين احوال بر سر زبانها افتاده بود كه هر كس بتواند رمز اسناد و مداركى را كه فرمانده سپاه ونيز براى سفير فرانسه فرستاده كشف كند پاداش قابلى مىگيرد . زن اين مرد شوريده حال برگشته بخت به شنيدن اين خبر نزد مسيو دولاهه رفت و به او گفت : عالى جناب نه تنها از من و شوهر درماندهام دستگيرى نمىكند ، بل كه از دادن وام به ما نيز ابا دارد و حال آنكه اگر به خدمت صدراعظم عثمانى درآيد هر چه آرزو دارد در مىيابد . نمىدانم آنچه در اين باره به من گفتهاند مقرون به حقيقت است يا نه ؛ به هر روى ، شنيدهام مسيو دولاهه كه آگاه بود نخست وزير عثمانى چه بسيار مايل به كشف رمز اسناد است ، و اگر رمز سندها گشوده شود چه مشكلات و مصائبى براى او و همهء ساكنان فرانسوى مشرق زمين پديد مىآيد ، به وعده و ترفند ، كيكلهء برگشته بخت را نزد خود خواند ، وى را به بلندترين تراس ساختمان سفارت كشاند و به كسانش دستور داد كه ناگهان او را از بالا به زير اندازند . شنيدهام كه اين مرد تيرهروز پس از سقوط از بلندى همچنان زنده بود ، و اگر به معالجتش مىكوشيدند جان به در مىبرد ، اما به فرمان سفير وى را خفه و به خاك كردند . بارى ، به سراندر ، سفير فرانسه ناچار به حضور صدراعظم رفت . كوپرولو پاشا همهء اسناد را به مسيو دولاهه نشان داد و به او گفت متن نامه را كشف و ترجمه و تسليم وى كند . سفير جواب داد خاطر عالى جناب آگاه است كه همهء نامهها و مكاتباتى كه ميان نخست وزيران و سفيران كشورهاى مسيحى مبادله مىشود به رمز است ، در هر سفارتخانه مسؤولى معين كشف رمز مىكند ، و هيچ يك از نمايندگان سياسى اين كار را نمىتواند . شش ماه بيش مىگذرد كه متصدى كشف رمز اين سفارت براى استفاده از مرخصى به فرانسه رفته و هنوز بازنگشته است ؛ و چون آن عالى جناب به كشف رمز اين اسناد توجّه عاجل دارند اگر موافقت فرمايند آنها را به سفارت مىبرم و در كشف آن چندان كه ميسرم باشد مىكوشم باشد كه موفق شوم . صدراعظم به شنيدن اين جواب تبسم تلخ و طعنآميزى كرد . بدينسان اين دو يكدگر را ترك گفتند ، و چند روز بعد نخستوزير بىآنكه دستور آزادى پسر سفير را